Povijesni dogovor iz Nagoye

Ministri zaštite okoliša iz gotovo 200 zemalja usvojili su povijesni dogovor oko smanjenja gubitka prirodnih staništa i značajnog povećanja prirodnih rezervata na 17% svjetskog teritorija do 2020, u odnosu na manje od današnjih 10%.

Potpisujući UN-ovu strategiju, ministri su se obvezali donijeti nacionalne planove za biološku raznolikost unutra dvije godine.

Više na:

http://www.cbd.int/doc/press/2010/pr-2010-10-29-cop-10-en.pdf

Novi atlas biodiverziteta

Mapa biodiverziteta zemljišta koja je nedavno objavljena od strane ZIC –a (Zajedničkog Istraživačkog Centra) i istraživačkog tijela Evropske komisije sačinjena je od pokazatelja potencijalnih pretnji po biodiverzitet zemljišta, s ciljem da političarima bude pomoć u zaštiti ovog izuzetno bitnog resursa time što se posebni akcenat stavlja na biodiverzitet zemljišta, jedan od važnih resursa u razvoju poljoprivrede. Evropski atlas biodiverziteta zemljišta sadrži prvu mapu ugroženosti biodiverziteta zemljišta koja pokriva većinu država članica EU.

Mapa ne pokazuje stvarni nivo biodiverziteta zemljišta već potencijalne rizike za njegovo smanjenje, iz čega se naglašava da je biodiverzitet zemljišta najmanji u područjima velike gustine naseljenosti i/ili poljoprivredne aktivnosti.

Jedan od nezaobilaznih razloga degradacije zemljišta je i upotreba vještačkih đubriva. U prilogu ovome stoji i nedavno urađena istaraživanja grupe naučnika (Univerziteta u Ilinoj u SAD-u, čije je istaraživanje objavljeno u časopisu „Journal of Environmental Quality“) koji dovodi u sumnju dosadašnje verovanje da sintetički azot (iz mineralnog đubriva) povećava sadržaj ugljenika u zemljištu, tačnije, situacija je zapravo obrnuta - sintetički azot smanjuje količinu organske materije u zemljištu.

Prema tim istraživanjima, sintetičko azotno đubrivo, korišćeno kroz duži vremenski period ima štetan uticaj na plodnost i zdravlje zemljišta. Odnosno sintetičko azotno đubrivo podstiče razvoj mikroba koji se hrane organskom materijom i na taj način dovode do smanjenja organske materije u zemljištu što za posledicu dovodi do pojave stvrdnjavanja zemljišta, čime se ograničava rast korena biljaka a što uzrokuje smanjenje biodiverziteta.

Pored đubriva značajna prijetnja biodiverzitetu zemljišta je i porast broja stanovnika koji uzrokuje povećane potrebe za hranom, a to vodi intenzivnijem iskorišćavanju zemljišta što sveukupno degradira postojeće resurse.

Poljoprivredna proizvodnja koja odgovara potrebama stanovništva za hranom može takođe imati presudan (pozitivan ili negativan) uticaj na razvoj određene agrobiocenoze. Sa ciljem stvaranja dovoljne količine hrane konvencionalna poljoprivreda koristi veliki broj agrohemikalija i na taj način remeti harmoničan život u zemljištu i kvari njegovu poroznu strukturu. Proizvodnja, biljna i stočarska, zasnovana isključivo na kvantitetu i maksimalnoj eksploataciji prirodnih resursa, značajno doprinosi destrukciji prirodne sredine.

Međutim, poslednje decenije dvadesetog vijeka obeležili su značajni napori za očuvanje i unapređenje prilično degradirane životne sredine. Osmišljeni su mnogi projekti i strategije, istraživanja u svim oblastima čovjekovih aktivnosti, pa i u poljoprivredi, koji će pomoći da se zagađivanje životne sredine i očuvanje biodiverziteta zemljišta svede na granicu normale. Jedan od načina da se doprinese očuvanju prirodnog okuženja je i ekološki sistem proizvodnje hrane, odnosno organska poljoprivreda.

Prema atlasu biodiverziteta zemljišta najugroženiji regioni u Evropi nalaze se u Ujedinjenom Kraljevstvu (nekoliko dijelova osim onih najsevernijih), zemljama Beneluksa i Severnoj Francuskoj.

Za rešavanje svih navedenih problema, veliku ulogu imaju političke odluke pojedinih zemalja, kao i regulative Evropske Unije.

Dragana Vukićević

Strategija proširenja EU i Izvješće i napretku

Europska Komisija objavila je 9. studenog 2010 godišnje izvješće o napredku Hrvatske, Turske, Makedonije, Srbija, Albanije, Crne Gore, Bosne i Hercegovine te Kosova, za članstvo u EU.

Trenutno stanje:

Hrvatska: stalan napredak

Makedonija: “problem imena” koči napredak

Crna Gora: Korupcija rasprostranjena u mnogim područjima

Albanija: institucije još uvijek nastabilne

Bosna i Hercegovina: potrebna je “vizija”

Srbija: važni koraci prema pomirbi

Kosovo: još uvijek u neslaganju sa srpskom manjinom

Turska: pozviv na usvajanje novog građanskog ustava

Island: pokrenut proces pristupa Europskoj uniji

Više o svemu čitajte na: http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/key_documents/2010/package/strategy_paper_2010_en.pdf

Ili kraće na sljedećem linku:

http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/key_documents/2010/package/citizens_summary_2010_en.pdf

Javnost Srbije se priprema za učešće u zaštiti voda

Čak 80 predstavnika relevantnih organizacija iz oblasti voda učestvovalo je na sastancima u Beogradu i Novom Sadu u okviru projekta „Priprema javnosti u Srbiji za učešće na zaštiti voda“. Sagledane su aktivnosti na polju zaštite voda u Srbiji i inicirano je povezivanje aktera u ovoj oblasti, sa posebnim fokusom na dijalog između civilnog društva, državnih institucija i privatnog sektora, bitan za proces evropskih integracija.

Cilj ovog projekta je jačanje saradnje svih zainteresovanih strana i razvoj kapaciteta NVO u Srbiji koje se bave zaštitom životne sredine. Želja nam je da se NVO aktivno uključe u praćenje donošenja i primene zakonodavstva EU iz oblasti voda u Srbiji, sa posebnim akcentom na Okvirnu direktivu o vodama. Okvirna direktiva o vodama EU (Water Framework Directive EU WFD – 200/60/EC) je najviši i najsveobuhvatniji zakonski instrument Evropske unije (EU) u oblasti voda, a njen cilj je postizanja najmanje “dobrog statusa” do 2015. godine. Učešće javnosti u sprovođenju i praćenju sprovođenja Okvirne direktive o vodama podrazumeva da se javnosti, zainteresovanim stranama i nevladinim organizacijama omogući da se uključe u pripremu integralnih planova upravljanja rečnim slivovima. Učešće javnosti ostvaruje se putem konsultacionih mehanizama, koje državni organi koriste kako bi, koristeći znanja i iskustva građana, pronašli najbolja rešenja za dati problem.

Projekat realizuju Mladi istraživači Srbije u partnerstvu sa Inženjerima životne sredine i WWF Dunavsko-Karpatskim programom i u saradnji sa Sekretarijatom za zaštitu životne sredine grada Beograda, Pokrajinskim sekretarijatom za zaštitu životne sredine i održivi razvoj i Stalnom konferencijom gradova i opština u Srbiji.

Krajem novembra održan je i trening za predstavnika 10 NVO u Valjevu. Trening je bio intenzivan, i sa učesnicima su pet dana radili iskusni treneri iz oblasti voda: Esther Koopmanschap (Wageningen UR), Irma Popović Dujmović (Zelena akcija) i Duška Dimović (WWF DCP). Prezentacije, kao i aktivne diskusije učesnicima su omogućili predavači: Dragana Milovanović (Republicka direkcija za vode), Miodrag Milovanović (Institut za vodoprivredu “Jaroslav Černi”), Nataša Milić (JVP “Srbijavode”), Irene Lucius i Camelia Ionescu (WWF DCP), Momir Paunović (Institut za biološka istraživanja “Siniša Stanković”) i Milica Stefanović (The Coca Cola Company).

Duška Dimović

WWF Dunavsko-karpatski program

Važnost biodiverziteta

Ljudi imaju tek maglovitu ideju o tome koliko je životna sredina povezana sa njihovom dobrobiti. Retki, međutim, razumeju važnost tih veza. Naše je zdravlje često povezano sa životnom sredinom i ima dubok uticaj na ekološki otisak koji ostavljamo na planeti. Glavna pretnja biodiverzitetu nije samo eksploatacija vrsta nego i promene i uništavanje staništa koje su rezultat rasta ljudske populacije, odnosno ljudskih aktivnosti koje štete životnoj sredini.

Oko 80% stanovništva u zemljama u razvoju oslanja se na tradicionalnu medicinu, uglavnom na onu koja nastaje od raznih biljaka. Više od polovine često korišćenih lekova u razvijenom svetu, poput aspirina, dobija se iz prirodnih izvora. Ljudsko zdravlje često zavisi o dobrom funkcionisanju ekosistema. Resursi koje osigurava priroda omogućavaju nam da udišemo čist vazduh i pijemo pitku vodu. Zahvaljujući prirodnim resursima imamo plodno tlo, biljke se oprašuju, otpad se razgrađuje, a osigurani su nam i hrana i goriva…

Ugrožavanje biodiverziteta

Na Balkanskom poluotoku biodiverzitet je u mnogo boljem stanju nego u razvijenijim evropskim zemljama. Upravo zato trebali bismo sprovoditi razne aktivnosti usmerene na očuvanje biodiverziteta u celini. S obzirom na bogatstvo flore, ovo je područje jedan od globalnih centara biodiverziteta. Prema nedavnom istraživanju, na području Balkanskog poluostrva evidentirano je 2600 endemskih biljnih vrsta.

Sve prisutne su pretnje biodiverzitetu, a najvažnije se odnose na:

- Gubitak, fragmentaciju i degradaciju staništa ;

- Smanjenje populacije pojedinih vrsta

- Zagađenje i kontaminaciju;

- Invazivne i strane invazivne vrste;

- Klimatske promene.

Razni akteri imaju puno zajedničkoga i moraju se udružiti kako bi ostvarivali zajedničke ciljeve. Političari i donosioci odluka trebalo bi da više pažnje posvete problemima zaštite prirode. Postoje mnoge veze između dobrobiti i životne sredine. Iako se te veze ističu kao najmoćniji argumenti za zaštitu prirode, moramo učiniti puno više kako bismo to dokazali donosiocima odluka i javnosti. Odgovornost za zaštitu biodiverziteta je zajednička, sa posebnim fokusom na dijalog između civilnog društva, državnih institucija i privatnog sektora. Širenje urbanih područja, proširenje transportnih mreža i krčenje zemljišta kako bi se napravilo mesta za poljoprivredu, uništavaju prirodna staništa. Zagađenje iz više izvora narušava funkcionalnost ekosistema. Naša rastuća potreba za dobrima i uslugama koje osigurava priroda ugrožava vrste. Uvoženje stranih invazivnih biljaka i životinja ima poražavajuće posledica za domaće vrste. Tu su i klimatske promene na koje WWF već godinama upozorava i koje već utiču na vrste i ekosisteme. Njihov uticaj će se nastaviti i u narednim decenijama, a njihove su posledice nepredvidive i potencijalno opasne.

Biodiverzitet bi trebalo očuvati do 2020. godine

Priroda i ljudi su nerazdvojni, sve je povezano. Da bi spasili vrste, moramo zaštiti njihova staništa koja su smeštena u širem okruženju. Stoga se moramo boriti s klimatskim promenama, zagađenjem i uticajima ljudskog razvoja. To znači da bi korporacije morale biti aktivni partneri u zaštiti prirode.

Upravo smo na prekretnici, počeli smo prepoznavati ekonomske vrednosti prirodnih dobara. Studija TEEB-a (The Economics of Ecosystem and Biodiversity, pogledajte više na: www.teebweb.org), koju je pripremila grupa stručnjaka predvođena Pavanom Sukhdevim, objašnjava važnost vrednovanja i stavljanja prave cene na prirodne kapitale. Samo tako možemo biti sigurni da su ulaganja usmerena na održavanje i poboljšavanje, a ne na iskorišćavanje i uništavanje prirodnog kapitala.

U oktobru je u Nagoji, tokom 10. konferencije potpisnica Konvencije o biodiverzitetu, usvojen novi globalni strateški plan. Njime bi do 2020. godine biodiverzitet trebao biti očuvan i održivo korišćen, a dobiti koje proizlaze iz korišćenja genetskih resursa morale bi biti podeljene pošteno i pravedno.

I na regionalnom nivou se preduzimaju aktivnosti za zaštitu biodiverziteta. Nakon što su UN 2010. godinu, proglasile Međunarodnom godinom biodiverziteta i u EU su pokrenuti mnogi procesi, pre svega rad na novoj strategiji i novim ciljevima za očuvanje EU biodiverziteta do 2020. godine Potrebno je očuvati biodiverzitet i obnoviti ekosisteme u najvećoj mogućoj meri. Obnova ekosistema, zaštita prirode i održivo korišćenje bioidverziteta su vitalni deo strategije biodiverziteta Europske unije da svoju ekonomiju usmeri na što put efikasnije i pre svega održive upotrebe prirodnih resursa.

Zaštita prirode je neophodna

Poslednji podaci IUCN – Međunarodne unije za zaštitu prirode iz Crvene liste ugroženih vrsta (IUCN Red List of Threatened Species™) koja daje detaljan pregled stanja vrsta na planeti, nažalost, nisu nimalo ohrabrujući. Crvena lista predstavlja najobuhvatniji svetski inventar statusa zaštite biljaka i životinja, koja koristeći niz postavljenih kriterijuma procenjuje rizik od nestanka velikog broja vrsta na planeti. To su jedinstveni kriterijumi koji se podjednako primenjuju na sve vrste i u svim regionima u svetu. Za zaštitu biodiverziteta takođe je važno primeniti „ekosistemski pristup“ kao strategiju za integralno upravljanje zemljom, vodom i biljnim i životinjskim resursima, koja promoviše zaštitu i održivu upotrebu prirodnih resursa. Takvim se pristupom procenjuje kako ljudska korišćenje ekosistema uteče na njihovu funkcionalnost i produktivnost. Krajnji cilj je osigurati da biodiverzitet i ekosistemi zadrže sposobnost samoregulacijei da ostanu što više očuvani za generacije koje dolaze.

Mi, ljudi, nemamo izbora hoćemo li ili ne zaštiti biodiverzitet. Moramo to učiniti, naše zdravlje i naši životi zavise od prirode.

Duška Dimović,

WWF Dunavsko-karpatski program